Woda to ważny element naszego ekosystemu – stanowi odpowiednie środowisko dla wielu procesów życiowych. Aby w pełni zrozumieć na czym polega jej fenomen,  najpierw musimy poznać jej strukturę oraz specyfikę określających ją parametrów.

Uwaga! Wartość pH, twardość wody, zawartość tlenu, azotu i innych pierwiastków ma bezpośredni wpływ na utrzymanie równowagi biologicznej w zbiorniku.

Wartość pH

Wartość pH jest ujemnym dziesiętnym logarytmem określającym stężenie [mol/dm3] kationów wodorowych H+ .W uproszczeniu pH jest wskaźnikiem obecności w wodzie kwasów i zasad:  

-pH 0-7-odczyn kwasowy 

- pH 7 - odczyn obojętny 

- pH - 7-14 - odczyn zasadowy

Odczyn wody jest jednym z najważniejszych wskaźników określających warunki życia biologicznego w stawach. Odpowiedni poziom pH, gwarantujący skuteczne samooczyszczanie naszego zbiornika, a także stwarzający mieszkańcom stawu przyjazny klimat, powinien wynosić  7,4 - 8,4 stopnia. Należy pamiętać, że każdy składnik wody oddziałuje na jej wartość pH.

Wartość odczynu należy kontrolować tak często, jak to jest możliwe, minimum kilka razy w roku. Idealnie służą do tego jednorazowe testy np. – szybki test pH. Najlepiej jest przeprowadzić dwa badania na próbkach wody zaczerpniętej ze zbiornika rano i wieczorem. Następnie należy porównać wyniki obydwu testów.

Dla biotopu niebezpieczne są zarówno za wysokie wartości pH (bo wzrasta toksyczność amonu), jak i za niskie wartości pH (bo wówczas wzrasta toksyczność azotynów). Równie niebezpieczne są silne wahania pH, które mogą wprowadzać ryby i inne mikroorganizmy w sytuacje stresowe, a także prowadzić do zubożenia gatunków bakterii rozkładających substancje szkodliwe. Skutkiem tak osłabionego życia biologicznego w zbiorniku wodnym może być tylko częściowy rozkład szkodliwych substancji.

By nie dopuszczać do wahań poziomu pH w wodzie, zaleca się używanie odpowiednich preparatów podwyższających lub obniżających wartość tego odczynu. Najważniejszą kwestią  przy wyborze preparatu jest to, by zmieniał on pH w stopniu kontrolowanym (np. pH Minus marki Soll niezależnie od początkowej wartości pH obniża ją zawsze do wartości 80). Z tego względu nie powinno się stosować torfu, wapna czy innych substancji próchnicowych, a za to sprawdzone środki stabilizujące np. marki Soll.

PAMIĘTAJMY! Regularne stosowanie preparatów stabilizujących i zabezpieczających przed wahaniami pH to najlepsza metoda na utrzymanie odpowiedniego odczynu wody.

Twardość wody

Twardość wody to nic innego jak stężenie soli wapnia, magnezu i innych metali.  Na ogólną twardość składają się: twardość trwała i nietrwała (węglanowa). Poziom ilości rozpuszczalnych soli w zbiornikach wodnych  istotnie wpływa na wszelkie organizmy, które się tam znajdują. Zbyt wysoki poziom soli bądź zbyt małe stężenie może skutecznie zachwiać równowagę flory i fauny. By zapewnić środowisku wodnemu odpowiednie warunki do rozwoju, należy utrzymywać twardość wody w określonych granicach.

Twardość węglanowa wody (KH)

Twardość węglanowa jest miernikiem tymczasowej twardości wody (wodorowęglany wapnia i magnezu). Ten rodzaj twardości wody charakteryzuje fakt, że można się jej pozbyć w łatwy sposób, podczas gotowania. KH bada się poprzez pomiar wodorowęglanu (kwaśny węglan), za pomocą testów KH. W oczkach i stawach właściwa twardość węglanowa powinna być wyższa niż 5 stopni. Ten optymalny poziom jest gwarancją, że woda  nie będzie reagować silnymi wahaniami pH po wprowadzeniu do niej kwasów lub zasad.

Zawartość tlenu

Ważnym parametrem wody jest również ilość tlenu w niej rozpuszczonego. W jaki sposób tlen przedostaje się do wody? Po pierwsze z powietrza, po drugie dzięki roślinom wodnym, które go produkują. Za normę zawartości tlenu w wodzie można uznać około 5-7 mg/l tlenu przy temperaturze 25C. Jeżeli woda jest zbyt natleniona albo nie wystarczająco dotleniona, ryby mogą mieć problem z przeżyciem.

W jaki sposób zbadać poziom tlenu w naszym stawie? Możemy to zrobić używając do tego specjalnych testerów lub obserwując zachowanie ryb. Niepokojącymi znakami niedotlenienia wody mogą być zaczerwienione skrzela ryb, ich niespokojne oddychanie czy pływanie tuż przy tafli wody. O podwyższonej zawartości tlenu świadczyć zaś może występująca na powierzchni wody piana.

Jak podwyższyć zawartość tlenu w wodzie?

- poprzez instalowanie odpowiedniego systemu napowietrzania,
- sadząc nowe rośliny wodne,
- stosując środki napowietrzające takie jak SauerStoffActiv lub SauerstoffDepot firmy Soll.

Fosforany

Fosforan jest nietoksycznym pierwiastkiem niezbędnym dla właściwego rozwoju wszystkich organizmów żywych. Jest elementem DNA i magazynem energii życiowej. W stawach pełni jeszcze jedną ważną funkcję - jest podstawowym składnikiem odżywczym glonów. Im więcej fosforanów, tym gorsze konsekwencje dla wodnego ekosystemu. Nawet przy niewielkim stężeniu pierwiastka, wynoszącym 0,035 mg/L należy liczyć się ze wzmożonym rozwojem glonów  . Fosforany można eliminować jedynie poprzez procesy wytrącania i przyłączania/wiązania.  Służą temu odpowiednie preparaty.

Jony amonowe NH4

Jony amonowe są bezpośrednim produktem przemiany materii ryb. W wodzie o odczynie zasadowym (pH > 7) jony NH4 łatwo przekształcają się w amoniak (NH3), który jest od NH4 znacznie bardziej toksyczny i najmniejsze jego stężenie może powodować zgony ryb. Sam jon NH4 jest w miarę mało toksyczny, lecz ze względu na ryzyko zmiany formy na NH3, jego zawartość w wodzie powinna być zerowa.

Zawartość azotanów i azotynów

Azotany i azotyny to związki toksyczne, więc ich nadmiar w zbiorniku wodnym jest niebezpieczny. Są szczególnie szkodliwe dla ryb, u których mogą wywoływać choroby i śmierć. Powstają z rozkładających się resztek organicznych, odchodów, niezjedzonych pokarmów. Chociaż azotyn jest mniej trujący niż amoniak, wystarczy już 0,1 – 2 mg/l, aby zaszkodzić rybom w sposób trwały lub nawet je zabić. Do tego toksyczność azotynu zwiększa się wraz ze zmniejszającą się wartością pH i zawartością chlorku w wodzie.

 W jaki sposób rozpoznać, że ryby mogły zatruć się azotynem? Niepokojącymi objawami może być ich ciężki oddech wraz z łapczywym chwytaniem powietrza, chaotyczne pływanie bez określonego celu. Azotyn powstaje jako produkt pośredni rozkładu materiału organicznego na azotan. Gromadzenie azotynu może być spowodowane np. źle funkcjonującymi filtrami lub procesami gnilnymi przy dnie zbiornika. By przywrócić wodzie poprawną strukturę, należy chociaż częściowo wymienić wodę, oczyścić i wrzucić do niej starter bakteryjny.